Łokieć tenisisty i golfisty – przyczyny, objawy i fizjoterapia

Autor: dr Marcin Puchniarz, fizjoterapeuta  |  Czas czytania: ok. 14 min

TL;DR – najważniejsze informacje

• Łokieć tenisisty i łokieć golfisty to przeciążeniowe zapalenie przyczepu ścięgna – odpowiednio po zewnętrznej i wewnętrznej stronie łokcia.
• Dolegliwość dotyka nie tylko sportowców – najczęstszą przyczyną są powtarzalne ruchy zawodowe (praca przy komputerze, fizyczna).
• Leczenie opiera się na fizjoterapii: ćwiczeniach ekscentrycznych, fizykoterapii i terapii manualnej – bez operacji w 90–95% przypadków.
• Kluczowe jest jak najszybsze wdrożenie rehabilitacji – zaniedbany stan przechodzi w chorobę przewlekłą trudną do leczenia.
• Specjaliści z Pure Rehab w Nowej Iwicznej skutecznie leczą łokieć tenisisty i golfisty dzięki kompleksowej fizjoterapii dopasowanej do pacjenta.

Spis treści

• Co to jest łokieć tenisisty i łokieć golfisty?
• Przyczyny – kto jest najbardziej narażony?
• Objawy – jak rozpoznać chorobę?
• Diagnostyka – kiedy iść do lekarza lub fizjoterapeuty?
• Fizjoterapia – jak wygląda leczenie?
• Ćwiczenia – co można robić w domu?
• Profilaktyka – jak unikać nawrotów?
• Skontaktuj się z nami
• FAQ – najczęstsze pytania

Co to jest łokieć tenisisty i łokieć golfisty?

Łokieć tenisisty (łac. epicondylitis lateralis humeri) i łokieć golfisty (epicondylitis medialis humeri) to dwa najczęstsze schorzenia przeciążeniowe okolicy łokcia, wywołujące przewlekły lub nawracający ból. Choć ich nazwy sugerują związek ze sportem, w rzeczywistości ponad 90% chorych nigdy nie grało w tenisa ani golfa. To schorzenia zawodowe i lifestylowe, dotykające miliony ludzi na całym świecie.

U podstaw obu chorób leży tendinopatia – zmiany degeneracyjno-zapalne w obrębie przyczepu ścięgna mięśni do kości ramiennej. Długotrwałe mikrourazy spowodowane powtarzalnymi ruchami prowadzą do zaburzenia struktury kolagenu ścięgna, jego degeneracji i bólu. Podobny mechanizm obserwujemy między innymi w tendinopatii ścięgna Achillesa, gdzie przeciążenie przez długi czas prowadzi do zmian degeneracyjnych.

Łokieć tenisisty dotyczy nadkłykcia bocznego (zewnętrzna strona łokcia) – miejsca przyczepu mięśni prostowników nadgarstka i palców, przede wszystkim krótkiego prostownika nadgarstka (ECRB – extensor carpi radialis brevis). Łokieć golfisty z kolei obejmuje nadkłykcie przyśrodkowe (wewnętrzna strona) – przyczep mięśni zginaczy nadgarstka. Oba stany mogą współistnieć, choć łokieć tenisisty jest 7–10 razy częstszy.

Choroba dotyczy najczęściej osób w wieku 30–55 lat, aktywnych zawodowo, choć może pojawić się w każdym wieku. Szacuje się, że problem dotyka ok. 1–3% populacji ogólnej, a w grupach wysokiego ryzyka (np. pracownicy fizyczni, muzycy) nawet 5–8%.

Przyczyny – kto jest najbardziej narażony?

Bezpośrednią przyczyną jest przeciążenie ścięgna wskutek powtarzalnych ruchów – zwłaszcza rotacji przedramienia, chwytania, unoszenia i prostowania nadgarstka. Do przeciążenia dochodzi, gdy siły działające na ścięgno przekraczają jego zdolność adaptacji i regeneracji.

Czynniki ryzyka łokcia tenisisty

• Praca przy komputerze – szczególnie z myszą komputerową i nieergonomiczną pozycją nadgarstka
• Zawody manualne: murarz, malarz, stolarz, rzeźnik, kucharz, fryzjer, mechanik
• Muzyka: skrzypkowie, gitarzyści, pianiści
• Sport: tenis (błędna technika, nieodpowiedni uchwyt rakiety), badminton, squash, siłownia
• Wiek powyżej 40 lat – naturalne zmniejszenie elastyczności i zdolności regeneracyjnych tkanki łącznej
• Nagłe zwiększenie intensywności treningu lub zmiana narzędzi pracy
• Niestabilność odcinka szyjnego kręgosłupa – zaburzenia unerwienia mogą predysponować do tendinopatii. Więcej o problemach szyjnopochodnych opisujemy w artykule o rwie ramiennej.

Czynniki ryzyka łokcia golfisty

• Praca wymagająca silnego zaciśnięcia dłoni – hydraulik, elektryk, rolnik
• Golf (błędna technika uderzenia), łucznictwo, rzut piłką
• Podnoszenie ciężarów na siłowni z rotacją wewnętrzną
• Długotrwałe noszenie ciężkich przedmiotów

Warto pamiętać, że czynniki ogólnoustrojowe takie jak cukrzyca, otyłość, palenie papierosów i hipercholesterolemia zwiększają ryzyko tendinopatii, bowiem upośledzają ukrwienie i regenerację tkanek. Podobny mechanizm obserwujemy w chorobie zwyrodnieniowej stawów, gdzie zaburzenia metaboliczne przyspieszają degradację tkanek.

Objawy – jak rozpoznać chorobę?

Objawy łokcia tenisisty

Głównym objawem jest ból po zewnętrznej stronie łokcia, który może promieniować wzdłuż przedramienia w kierunku nadgarstka. Ból nasila się przy:

• Chwytaniu i ściskaniu przedmiotów (np. filiżanki, narzędzi)
• Prostowaniu nadgarstka – np. przy pisaniu na klawiaturze
• Wykonywaniu ruchów obrotowych przedramienia – np. otwieranie słoika, zakręcanie śruby
• Podnoszeniu przedmiotów z wyprostowanym łokciem
• Ucisku bezpośrednio na nadkłykieć boczny

Charakterystyczne jest to, że w spoczynku ból jest niewielki lub nieobecny, pojawia się głównie podczas aktywności. W zaawansowanych przypadkach ból może być stały i budzić w nocy. Siła chwytu jest osłabiona – pacjenci często upuszczają przedmioty.

Objawy łokcia golfisty

Ból po wewnętrznej (przyśrodkowej) stronie łokcia, niekiedy promieniujący do 4. i 5. palca. Nasila się przy:

• Zginaniu nadgarstka i palców pod obciążeniem
• Proniowaniu przedramienia (obrót dłonią w dół)
• Mocnym uścisku dłoni
• Bezpośrednim ucisku na nadkłykieć przyśrodkowy

Uwaga diagnostyczna: W przypadku łokcia golfisty z promieniowaniem do palców należy wykluczyć zespół cieśni nerwu łokciowego. Podobną ostrożność należy zachować przy zespole cieśni nadgarstka, który może dawać zbliżone objawy neurologiczne w ręce.

Kiedy należy niezwłocznie zgłosić się do specjalisty?

• Ból jest bardzo silny i nagły (podejrzenie zerwania ścięgna)
• Obrzęk i zaczerwienienie łokcia (podejrzenie zapalenia stawu)
• Drętwienie, mrowienie lub osłabienie ręki
• Ból nie ustępuje po 2–4 tygodniach odpoczynku
• Ograniczenie zakresu ruchu w łokciu

💪 Czujesz ból łokcia? Nie zwlekaj!

Im wcześniej wdrożysz fizjoterapię, tym krótsze leczenie i niższe ryzyko przejścia w stan przewlekły. Umów się na wizytę w Pure Rehab – Fizjoterapia i Rehabilitacja.

• 📍 ul. Graniczna 39, Nowa Iwiczna (gmina Lesznowola)
• 📞 +48 661 030 667
• Bezpłatna konsultacja telefoniczna
• Indywidualny program rehabilitacji
• Nowoczesne metody fizjoterapii i fizykoterapii

Diagnostyka – kiedy iść do lekarza lub fizjoterapeuty?

Rozpoznanie łokcia tenisisty i golfisty jest przede wszystkim kliniczne – opiera się na wywiadzie i badaniu fizykalnym. Wykwalifikowany fizjoterapeuta lub ortopeda potrafi postawić diagnozę bez badań obrazowych na podstawie:

• Testu Cozena – ból podczas prostowania nadgarstka z oporem przy zgiętym łokciu (łokieć tenisisty)
• Testu Milsa – ból podczas biernego zgięcia nadgarstka przy wyprostowanym łokciu
• Testu Maudsleya – ból przy prostowaniu 3. palca z oporem
• Testu ściskania – ból przy ucisku 3 cm dystalnie od nadkłykcia bocznego

Badania obrazowe stosuje się w celu wykluczenia innych przyczyn bólu lub oceny stopnia uszkodzenia:

• USG łokcia – złoty standard: ocenia strukturę ścięgna, obecność zwapnień, grubość i echogeniczność. Nieinwazyjne, dostępne i tanie.
• RTG łokcia – wyklucza patologie kostne, złamania, zwapnienia pozaścięgnowe
• MRI łokcia – przy podejrzeniu głębszych uszkodzeń, przed decyzją o leczeniu operacyjnym

W diagnostyce różnicowej należy wziąć pod uwagę: uszkodzenie więzadeł pobocznych, zespół cieśni nerwu promieniowego/łokciowego, zmiany zwyrodnieniowe stawu łokciowego oraz patologie korzeni nerwowych C6/C7. Pacjentom z bólem promieniującym do ramienia polecamy nasz artykuł o zamrożonym barku, gdzie opisujemy, jak patologie barku mogą dawać objawy w całej kończynie górnej.

Fizjoterapia – jak wygląda leczenie?

Fizjoterapia jest leczeniem z wyboru zarówno łokcia tenisisty, jak i golfisty. Skuteczność podejścia zachowawczego wynosi 90–95% – zdecydowana większość pacjentów wraca do pełnej sprawności bez operacji. Program rehabilitacji w Pure Rehab składa się z kilku uzupełniających się elementów.

1. Terapia manualna i mobilizacje

Techniki terapii manualnej pozwalają poprawić biomechanikę łokcia i odciążyć przeciążone struktury. Mobilizacje stawu promieniowo-łokciowego i terapia tkanek miękkich (masaż poprzeczny głęboki Cyriaxa) zmniejszają napięcie mięśniowe i poprawiają ukrwienie ścięgna. Fizjoterapeuta może również stosować techniki powięziowe i suche igłowanie (dry needling), które skutecznie rozluźniają punkty spustowe w mięśniach przedramienia.

2. Ćwiczenia ekscentryczne i izometryczne

To serce rehabilitacji tendinopatii. Ćwiczenia ekscentryczne polegają na kontrolowanym wydłużaniu mięśnia pod obciążeniem – stymulują przebudowę kolagenu i wzmacniają ścięgno. Liczne badania kliniczne potwierdzają ich skuteczność w leczeniu tendinopatii. Ćwiczenia izometryczne stosuje się szczególnie w ostrej fazie – dają szybką ulgę w bólu bez nadmiernego obciążania tkanek.

3. Fizykoterapia

• Fala uderzeniowa (ESWT) – jedna z najskuteczniejszych metod w leczeniu przewlekłej tendinopatii. Stymuluje regenerację tkanki łącznej i neonaczyniogenezę. Seria 3–5 zabiegów co tydzień.
• Laser wysokoenergetyczny – zmniejsza ból i stan zapalny, przyspiesza gojenie ścięgna na poziomie komórkowym. Podobne efekty jak w leczeniu bólów szyjnopochodnych, gdzie laser redukuje napięcie tkanek miękkich.
• Ultradźwięki lecznicze – poprawiają mikrokrążenie i wspomagają wchłanianie zwapnień
• Prądy TENS i IF – analgezja prądowa dla szybkiej ulgi w bólu
• Terapia Tecar (diatermia pojemnościowo-oporowa) – pobudza metabolizm komórkowy i regenerację tkanek. Więcej o tej metodzie w artykule o terapii Tecar.
• Krioterapia miejscowa – szczególnie skuteczna w ostrej fazie zapalenia

4. Kinesiotaping i ortezowanie

Plastrowanie dynamiczne (kinesiotaping) może odciążyć przyczep ścięgna i zmniejszyć ból podczas codziennych czynności. Opaska na łokieć tenisisty (counterforce brace) zakładana ok. 3–4 cm poniżej nadkłykcia zmniejsza napięcie przenoszące się na przyczep. Należy jednak pamiętać, że orteza jest tylko pomocą objawową – nie leczy przyczyny.